2017 05 VillaHortensia DSC 0001

Graag uw opmerkingen en andere interessante informatie. Bezoek ons Forum .

Op de plaats van deze woning stond vroeger al een burgemeesterswoning, met uitgestrekte velden waarop ook boerenhuisjes stonden die door de pachters van die velden werden bewoond. De conciërgewoning was daar het laatste overblijfsel van, dat, volgens de datum die was aangebracht op de zonnewijzer uit de barok (17e eeuw) stamt. In de oorspronkelijke opstelling, dus voor de bouw van de villa Hortensia, was de hoofdingang gelegen aan een doorgang tussen de Kloosterstraat en de Dorpstraat.

2017 05 HKZB011111 BurchtWoningBurgemeesterHet was burgemeester Alfons Van Goethem (1851-1930) die in 1912 de huidige woning liet bouwen. De architect C. Nissens had enkele jaren daarvoor (1905) eveneens de gemeente Temse van een nieuw gemeentehuis voorzien. De naam ‘Hortensia’ komt van de echtgenote, Hortense Sloor. Die Hortense was de weduwe van de jong gestorven Jozef Van Goethem (1855-1891), eveneens burgemeester en neef van Alfons Van Goethem. Alfons Van Goethem huwde dus de weduwe van zijn neef en vernoemde de woning die hij liet bouwen naar haar. Daar hield het niet op, want ook in de tuin werd eer betoond aan echtgenote Hortense door overal hortensia’s aan te planten. Alfons Van Goethem oriënteerde de woning nu met de hoofdingang aan de Dorpstraat, waar twee grote poorten toelieten om met de koets in- en uit te kunnen rijden. De oude remises (stelplaatsen) naast de conciërgewoning werden afgebroken om plaats te maken voor de aangebouwde koetsstalling. Oorspronkelijk was het de bedoeling dat ook de koetsstalling van een torentje zou worden voorzien, maar om een of ander reden is dat er nooit van gekomen. Op een reeks ingekwartierde Duitsers tijdens de tweede Wereldoorlog na, is de woning steeds enkel bewoond geweest door de familie Van Goethem, gedurende drie opeenvolgende generaties, hoewel volgens sommige bronnen de villa ook dienst deed als Kommandatur van de Duitse bezetters in de Eerste Wereldoorlog.

2017 05 VillaHortensiaAchterVilla Hortensia - achterzijde.Opvallend is uiteraard dat de woning aan de buitenkant in duidelijk neogotische stijl is opgetrokken. De neogotiek ontwikkelde zich als bouwstijl in België vanaf het midden van de 19de eeuw. Na de Belgische onafhankelijkheid in 1830 kende de jonge staat in eerste instantie ene periode van politieke eensgezindheid tussen liberalen en katholieken (het Unionisme). Wanneer de liberalen zich ook echt politiek beginnen te organiseren binnen een eigen liberale partij (1848), komt hier echter een einde aan. De ‘splitsing’ liberaal – katholiek (en later socialistisch) zou grote gevolgen hebben voor de politieke en maatschappelijke ontwikkeling van België (denk bv. aan de Schoolstrijd van de 19e eeuw) en vormde de aanzet tot een nooit geziene verzuiling. Dit vertaalde zich ook in de architectuur. De liberalen uitten zich in de neoclassicistische bouwstijl, de katholieken profileerden zich in de neogotiek. Een zekere romantische weemoed naar de geïdealiseerde middeleeuwen ligt hier aan de basis. Kenmerkend zijn dan ook de spitsbogen, de kruisgewelven en de klemtoon op het verticale die van de gotiek werden overgenomen als dé ultieme bouwstijl van de middeleeuwen. De bekendste voorbeelden van de neogotische bouwstijl zijn waarschijnlijk de Sint-Lucasscholen die werden opgericht als katholieke reactie op de officiële (staats) academies, maar ook het welbekende stadhuis van Sint-Niklaas.

2017 05 AfbraakBijhuisHortensia DSCN2289Afbraak van de conciërgewoning achter in de tuin van de villa. Dec 2015.Binnenin is het evenwel een heel ander verhaal en werden door de verschillende bewoners verschillende ruimtes en kamers onder handen genomen om er een eigen toets aan te geven. Soms was dat vanuit een esthetische overweging, soms ook vanuit functionele behoeften. Mine Arts-Van Goethem, de laatste bewoner en weduwe van dr. Jozef Van Goethem, bijvoorbeeld, kwam er in de 1972 wonen en trof een woning aan waar weinig modern comfort voorzien was. In de keuken moest het water nog worden opgepompt – die werd uiteraard vervangen en er werd eveneens een moderne badkamer geplaatst. Ook de oude koterijen en aanbouwsels werden nu verwijderd. De 3 generaties binnen de familie Van Goethem die hier hebben gewoond, hebben zo elk hun eigen stempel gedrukt op de woning. Het was de schoonmoeder van Mine Arts die de eetruimte een nieuwe inrichting gaf in Vlaamse stijl, geïnspireerd op één van de zalen van het Antwerpse stadhuis. Opvallend is hier in de eerste plaats de afwerking met zwaar en donker leder, de monumentale schouw en de grote Vlaamse luster. Centraal staan de zware tafel en de houten stoelen, die werden aangekocht na de wereldtentoonstelling van Antwerpen in 1930. Een andere opvallende ruimte is de salon in Franse stijl, waar Jozef Van Goethem de glazen kastjes liet plaatsen. Aan de andere zijde van het gelijkvloers bevindt zich een ruime kamer met veel licht door de plaatsing van grote ramen bijna rondom de hele ruimte. Het zal geen verbazing wekken dat dit vroeger een serre is geweest, waaraan Mine en Jozef het marmer toevoegden. Zo kon de dokter, een groot liefhebber van tuinieren, iedere dag zijn tuin zien.
Opvallend tussen al deze vrij klassiek ingerichte kamers en ruimtes, is natuurlijk de modernistische barruimte uit de jaren ’60, ontworpen door een Brusselse interieurarchitect.

2017 05 Molenstenen DSC 0002Een van de molenstenen in de tuin achter de villa. Waarschijnlijk onderdeel van een oliemolen.Na het overlijden van haar echtgenoot in 2005, verhuisde Mine Arts – Van Goethem naar de ernaast gelegen woning. De gemeente kocht de Villa Hortensia.

Eerst werd het plan opgevat om de villa om te bouwen tot een meer luxueuze afdeling van het RVT Herleving, een beetje naar Engels model. Dat plan werd nooit concreet omgezet, maar in 2011 werd dan toch duidelijk dat de Villa een rol zou spelen in de verdere toekomstplannen van het rusthuis. Een deel van de imposante tuin werd gebruikt om de nieuwbouw van het WZC Craeyenhof te realiseren.
Ook de woning zelf wordt na een periode van leegstand opnieuw gebruikt. Verschillende verenigingen (het Rode Kruis, de schuttersgilde, …) hebben er nu onderdak gevonden. Een definitieve herbestemming zal afhangen van een eventuele verkoop door de gemeente.

Tekst: Menno Claes, gebaseerd op interview met wwe. Mine Arts.
Foto's: Vincent Deleu, Chris Vander Straeten.
Oud fotomateriaal: Archief Heemkundige Kring Zwijndrecht Burcht.

Adres van onze vereniging: Heemkundige Kring Zwijndrecht Burcht, Kaaiplein 29, 2070 Zwijndrecht. E-mail: info@heemkundezb.be