De klas van juf Maria
Graag uw opmerkingen en andere interessante informatie. Bezoek ons Forum.
Hop en daar gaan we weer naar ons kleuterklasje…
De eerste maandag van september 1960 ging, na de zomervakantie, weer de schoolbel, ook voor de kleintjes die naar de ‘papschool’, de ‘Fröbelschool’ of nog ‘de bewaarschool’ gingen. Nu noemen we dit de kleuterschool. De verschillende termen dekken dezelfde lading: de kleintjes tussen 3 en 6 jaar gaan naar school waar een juf, en af en toe een meester, hun op een pedagogische maar speelse manier kennis en kunde op kinderniveau bijbrengt.
In Zwijndrecht bestaat er al langer kleuterscholen; één bij GO ’t Laar maar de oudste is wel die gelegen naast de vroegere meisjesschool, nu gekend als De Krinkel. Van in het begin waren de klassen gemengd; jongens en meisjes zaten in dezelfde klas. Voor de klas en tussen de kinderen stonden eerst veelal de zusters van de Kindheids Jesu: zuster Bernardje, zuster Gasparine, zuster Amedeeke, zuster Esther en anderen.
Later zouden leken hun taken overnemen maar zodra deze dames huwden, moesten zij hun plek in het kleuteronderwijs opgeven om voor man en gezin in te staan1. Een van die leken-kleuterleidsters was Maria Dobbeleer. Zij vertelde over de kleuterschool tussen de jaren ’50 en eind jaren ’80 van vorige eeuw.
De kleuters kwamen de school binnen langs de derde deur in de muur die op de Schooldam uitkwam. De Schooldam loopt van de Statiestraat naar Dorp Oost. Aan de linkerkant komende van de Statiestraat vond en vindt men de muur die de tuin van huize Glorie met de Schooldam scheidt. Aan de rechterkant vond met de muur die het Gildenhuis en de jongensschool afschermden2. Deze gebouwen werden afgebroken en de deuren aan de Schooldam verdwenen hierbij. Nu staat aan de rechterkant van de Schooldam assistentiewoningen De Mantel en WZC De Regenboog. De leerkrachten toen waren de bovenvermelde zusters van de Congregatie Kindheids Jesu.
Er was toen slechts één lekenjuf: juffrouw Juliette Delia, afkomstig van ’t Heiken. Later kwam bijvoorbeeld Laure Gaudius, de dochter van de toenmalige stationmeester van Zwijndrecht, er als kleuterjuf werken.
Veel speelgoed was er niet. De kinderen speelden onder het afdak van een hangar of op de ‘kleine koer’. In de klas stonden houten banken waarop er verplicht geslapen werd. Er werd geprikt, geweven, geplukt en dit alles tussen 8.30 en 11.15 uur. Na de middagpauze, werden de kinderen 13.30 uur rond terug op school verwacht. Rond 16 uur liepen ze te voet, meestal onder begeleiding van hun moeder, terug naar huis. De kinderen bleven dus niet in de school eten maar thuis of, zo ze verder woonden, bij familie in ‘t dorp.
Er werd school gelopen van maandag tot zaterdag. Pas in 1958, het jaar van de Wereldexpo te Brussel, werd de woensdagnamiddag lesvrij. Rond 1964 verviel de lesdag op zaterdag. Er waren toen wel meer officiële feestdagen dan nu.
Maria Dobbeleer volgde de leergangen Normaalschool Onderwijs Bewaarschool aan het Onze Lieve Vrouw Instituut Pulhof te Berchem. Eerst ging men daarvoor tot de 4e graad (14 jaar) naar de middelbare school, dan was er een voorbereidend jaar (tot men 15 jaar was) en daarna kon men de eigenlijke studie van drie jaar aanvangen. Ook toen al werden de vakken opvoedkunde, psychologie en methodiek gegeven. Stage werd gelopen in de oefenschool, verbonden aan het Pulhof, en in verschillende scholen in Antwerpen. In 1955 studeerde ze af en … zat zonder werk vanwege een te veel aan kleuterjuffen. Pas na bijna twee jaar thuis helpen, kon ze aan de slag.
Vanaf het begin kreeg men een eigen klas en die was soms erg groot. Op de bijgevoegde foto kan u deze klas zien: maar liefst 48 kleuters, jongens én meisjes, in één klas! Gelukkig was dit slechts een jaar maar klassen van 30-35 kinderen waren de norm. De kinderen zaten toen aan tafels: 2 tafels tegen elkaar en 1 tafel op de kop en zo werd er les gegeven. Net zoals nu was er steeds te weinig materiaal om iets aan te leren en werd het behelpen. Zo kon er tekenpapier bekomen worden bij de lokale schilders via de stalenboeken behangpapier. Speelgoed werd soms uit eigen portemonnee aangekocht. Er werden liedjes en versjes aangeleerd. De nieuwjaarsbrieven werden ook van buiten geleerd en de juf typte de teksten uit om later in Nieuwjaarsbrief te kleven.
Op de speelplaats kwam pas later, in de jaren ’70, een schuif af, een klimrek, een wip voor 10 kinderen, een molentje of een schommel. De kinderen bleven toen ook al eten op school, in de kelder onder de turnzaal. Nog later kwam de wijkschool3 en een bus die de kinderen ophaalden in de verder gelegen wijken. Kinderen die minder ver woonden, werden per rij geholpen om drukke straten en kruispunten over te steken.
Er was toen nog geen algemeen lesprogramma maar in de vrije scholen volgde men het lesprogramma aan de hand van een goedgekeurd handboek. Er wel een belangstellingspunt dat gedurende de week uitgewerkt werd.
Er waren geen zorgjuffen of kleuterleidsters in de klassen en kinderen die na Pasen instapten, en nog niet proper waren, moest door de kleuterjuf zelf verschoond worden. De instap na Pasen was trouwens het enige instapmoment van het schooljaar.
Drukke kinderen waren er toen ook al maar evenzeer tucht en orde. Soms werd een kind op straf gezet door in de hoek te laten staan.
De kinderen liepen van de koer in rijen en op marsmuziek naar de klas. In de klas zelf werd al wel eens muziek gespeeld; in de jaren ’50 speelden juf Laure Gaudius, zusters Dominica en zusters Annemarie speelden accordeon, juf Maria was de juf van de piano of zoals een jongetje ooit zij ‘de pinano’.
Nu zijn er kleinere klassen, andere lesuren, duobanen, meer instapmomenten, zorgjuffen maar nog altijd gaat de eerste maandag van september, de schoolbel…
Noten:
1. Dit was niet enkel voor onderwijzend personeel zo. Zo moest bijvoorbeeld vrouwelijk bankpersoneel dat huwde thuis blijven. Pas in de jaren ’60, toen meer dames op de arbeidsmarkt kwamen, zou dit veranderen.
2. Zie ook portretje augustus 2026 (Gildenhuis) en portretje maar 2013 (de Sint Paulusschool aka ‘de jongensschool’)
3. De wijkschool stond aan de Pastoor Coplaan, waar nu de Marguerithe Massonstraat ligt. Voor meer over Marguerithe Masson: zie portretje maart 2022.
Tekst: Mireille Schaekers
Bron: Maria Dobbeleer
Foto: Maria Dobbeleer