Intro van afschrift van de gemeenteraadsbeslissing, niet gedateerd.
Transcriptie:
Hoofding:
Gemeente Zwijndrecht
Openbare Zitting van
In de marge:
Gifte onder levenden der kapel “troostersse der bedrukten” aan het Kerkfabriek van Zwijndrecht
Tekst:
Waren tegenwoordig: de heren Jan Baptist Van Goey, Burgemeester, Frans Karel Dirix, Schepen, Jan Baptist De Kerf, Charles Louis De Decker, Charles Louis Callewaert, raadsleden & Theophile Van Butsel, Gemeentesekretaris.
De Gemeenteraad vereenigd zijnde, ten einde te beramen op een deliberatie van het Kerkfabriek dezer gemeente, genomen den 7den Maart 1875, betrekkelijk een gift onder levende gedaan door den Heer Jan Baptist Van Bavegem, voorheen pastoor te Zwijndrecht, in voordeel van het Kerkfabriek van Zwijndrecht, bestaande uit eene kapel dragend voor opschrift “Troosteresse der Bedrukte” gestaan te Zwijndrecht, wijk Neerbroeck, cadastralijk gekend sectie “B nr 970 9”, groot 90 centiaren.
Gezien & voorgelezen de voornoemde resolutie van het Kerkfabriek, alsmede de expeditie der acte gifte van genoemde kapel, gepassend voor den Heer Notaris Dirix ter Residentie Zwijndrecht van 13 juli 1874, behoorlijk geregistreerd.
Gezien en overwegend de in de resolutie aangehaalde redenen, & in aanmerking nemende dat deze gift lang alle kanten voordelig moet wezen voor het gemelde Kerkfabriek, heeft de Gemeenteraad besloten met eenparige stemmen:
De deliberatie door deze Kerkfabriekraad genomen en hiernevens in dubbel aangevoegd goed te keuren behoudens verdere machtiging der bevoegde overheid;
Afschrift dezer zal, benevens de resolutie van het Kerkfabriek van Zwijndrecht, met de expeditie der akte gift onder levenden, gezonden worden, door de tusschenkomst van den Heer Arrondissementscommissaris te St Nicolaas, aan de hoge overheid waar zulks behoort, ten fine van definitive goedkeuring.
Voor gelijkvormig Afschrift, De Burgemeester
Op bevel, De Sekretaris
Graag uw opmerkingen en andere interessante informatie. Bezoek ons Forum.
Eerder toevallig vonden we bovenstaand afschrift van een openbare zitting van de gemeenteraad van Zwijndrecht anno 1875.
Pastoor Van Bavegem
Jan Baptist Van Bavegem werd geboren op 1 augustus 1801 in Baasrode (Oost-Vlaanderen), als zoon van Petrus Josephus Van Bavegem en Maria-Anna Willocx. Hij werd priester gewijd in Gent op 19 december 1829. Hij was achtereenvolgens aalmoezenier van de gevangenis van Dendermonde (3 maart 1833), overste van het College van de H. Maagd in Dendermonde (8 september 1834) en pastoor van Zwijndrecht (24 september 1859). Op 26 juli 1874 gaf hij zijn ontslag en verhuisde hij naar Beveren, waar hij op 21 mei 1877 overleed.
Pastoor Van Bavegem was een ‘bezige bij’ en hij was blijkbaar ook niet onbemiddeld. In 1860 schonk hij de kerkgemeenschap een kopie van het schilderij “Christus aan het Kruis” van Pieter Paul Rubens. Later schonk hij de relikwie van het Heilig Kruis van Dordrecht en andere relikwieën van de Passie van Christus. Daarna volgde de schenking van de relikwieën van 0nze Lieve Vrouw, van de heiligen Bernardus, Hubertus, Nicolaas van Tolentijn, Eligius, Assellicus en Julia.
Hij liet belangrijke werken uitvoeren aan de pastorij uit 1780. In 1860 werd het interieur opgefrist en werd de trap verplaatst. In 1874 werden de gevels herpleisterd en werden er in het interieur verfraaiingswerken uitgevoerd.
Hij was ook actief als schrijver: zijn “Levensschets van Pastoor Cop” wordt nog steeds beschouwd als het referentiewerk over het leven en de dood van pastoor Michiel Cop. Een ander werk is “Hansken de pakkedrager, of dagregister der voornaemste voorvallen in Vrankrijk en in Belgiën van 1709 tot 1801”. Verder schreef hij het “Martelaarsboek der Belgische geestelijkheid ten tijde der Fransche Omwenteling op het einde van de achttiende eeuw” en het “Register der voornaemste voorvallen en Dekreten van 1789 tot 1801”.
De kapel
Op 13 februari 1867 kocht pastoor Van Bavegem, via een notariële akte verleden voor notaris Dirix te Zwijndrecht voor de prijs van 70 frank, een stuk grond van de weduwe Janssens-De Decker en kinderen uit Sint-Niklaas. Dit stuk grond, met kadastrale gegevens: Sectie B nr 970, was volgens de akte 87 centiaren groot en gelegen nabij het Laar, aan de steenweg naar Antwerpen.
Een jaar eerder, vanaf maart 1866, had pastoor Van Bavegem op die grond een kapel laten bouwen, toegewijd aan de O-L-Vrouw van Troost. Die kapel was op 22 juli 1866 opengesteld voor het publiek, hoewel ze blijkbaar op dat ogenblik nog niet volledig was afgewerkt. Waarom pastoor Van Bavegem een kapel liet bouwen op een perceel grond dat niet van hem of de kerkfabriek was, is niet duidelijk.
Volgens Pieter Bernaers had de bouw van de kapel iets te maken met de cholera-epidemie van 1866. Die ziekte hield hevig thuis in de volkswijken, waar arbeidersgezinnen samenwoonden in kleine rijwoningen. Die woningen hadden een gezamenlijke koer met een waterpomp en een buitentoilet. In die onhygiënische omstandigheden kon de ziekte zich gemakkelijk verspreiden. Aan het kruispunt van de Burchtsestraat, de Verbrandendijk en de toenmalige Kapelstraat, stonden veel van die arbeiderswoningen.
De gelovigen onder de arbeiders, gingen op bedevaart om verlost te worden van de epidemie. Door de kapel aan het kruispunt op te richten, konden ze daar gaan bidden. Bovendien kon de kapel dienen als extra rustplaats tijdens de grote processie.
Fragment van een topografische kaart uit 1894 met aanduiding van de inplantingsplaats van de kapel.
De kapel had een grondvlak van 7 op 4,5 meter. De muren waren 5 meter hoog, men kon er dus niet naast kijken: de kapel was een merkpunt op de Verbrandendijk. In beide zijgevels was een groot venster met een rondboog. Boven de deur was een platte tekstband: “Troosteres der Bedrukten”. Boven de deur was een sierijzerwerk met daarin het jaartal 1869, de vermoedelijke afwerkingsdatum van de kapel.
Binnen de kapel stond een eenvoudig altaar met daarop een groot beeld van Maria met een naakt kindje Jezus op de arm.
Al in april 1867 had pastoor Van Bavegem de wens geuit de kapel te schenken aan de kerk (via de kerkfabriek). Toch zou het nog duren tot 13 juli 1874 eer de notarële akte van schenking onder levenden werd verleden voor notaris Dirix. In de periode tussen 1868 en 1874 bracht de kapel jaarlijks bijna 100 frank op, door de giften van de mensen die er kwamen bidden.
In een brief van pastoor Van Bavegem aan de bisschop van Gent, vroeg hij de kapel te mogen schenken, omdat bezoekers aan de kapel beweerden dat ze waren genezen van de cholera door in de kapel te komen bidden. Het positieve antwoord van de bisschop van 12 juli 1874 werd de volgende dag al gevolgd door de ondertekening van de schenkingsakte.
Op 7 maart 1875 vond de ‘deliberatie’ plaats, waarna de gemeenteraad haar akkoord gaf voor deze schenking (behoudens verdere machtiging der bevoegde overheid). De Bestendige Deputatie bekrachtigde de schenking op 19 mei 1875.
70 jaar later, op 11 maart 1945, vernielde een V1-bom de kapel. Rond de kapel werden vijf huizen vernield en zeven zwaar beschadigd. Er vielen geen slachtoffers.
De kapel was al een paar keer hersteld (in 1923 en in 1933). Maar de inslag van de V1-bom betekende het einde van de kapel. Het Maria-beeld werd onder het puin vandaan gehaald en hersteld op kosten van Jules De Schepper, eigenaar van café “De Nieuwen Buiten” op de Verbrandendijk.
De kapel kon niet worden heropgebouwd omdat het kruispunt van de Burchtsestraat en de Verbrandendijk zou worden heraangelegd. Op de plaats waar de kapel stond, zou een nieuwe rijstrook komen voor het verkeer richting Antwerpen-Linkeroever. De grond werd op 22 september 1964 verkocht aan de gemeente Zwijndrecht. Na de werken bleef een kaal driehoekig verkeerseiland over tussen de twee rijstroken in het begin van de Burchtsestraat.
Luchtfoto van de inplantingsplaats van de kapel.
Coördinaten: 51°13'10,03"NB - 4°20'17,14"OL.
Aan de overkant, op de hoek van de Verbrandendijk en de Kapelstraat, stond jarenlang het café “Het Kapelleken”. Deze naam herinnerde aan de kapel die meer dan 70 jaar het uitzicht van het kruispunt bepaalde. Ook het gebouw met het café “Het Kapelleke” werd al tientallen jaren geleden afgebroken.
Bestaan er foto’s van deze kapel van “O-L-Vrouw van Troost”? Waarschijnlijk wel, maar we hebben ze nog niet gevonden. In de verzamelboeken met oude foto’s (Kockelberg, Smet, enz.) wordt met geen woord gerept over deze kapel. Wie foto’s heeft van het kruispunt van de Burchtsestraat en de Verbrandendijk van vóór de Tweede Wereldoorlog, mag altijd een berichtje sturen via de website van de Heemkundige Kring Zwijndrecht Burcht of via e-mail naar
Tekst: Bernard Verhelst
Bronnen:
Pieter BERNAERS - Studie over de kapellen in Zwijndrecht - niet gedateerd
Raymond De GROODT - Geschiedenis van Zwijndrecht en van Het Vlaamsch Hoofd - 1925
Dirk VERELST - Geschiedenis van Zwijndrecht en Burcht, deel II -1993
DBNL - Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren
In het Rijksarchief Antwerpen: Archief van de Heilig Kruisparochie te Zwijndrecht, overdracht 2021
71: Stukken betreffende de gift van een kapel met grond (B970q) door pastoor Jan-Baptist Van Bavegem aan de kerkfabriek. 1867, 1874- 1875. 2 katernen en 2 stukken
72: Algemene rekeningen en rekeningen van de bouw van de kapel. 1866-1893, 1921. 1 omslag
73: Rekeningen en giften voor de bouw van de kapel O.-L.-Vrouw Troosteres der bedrukten. 1866-1867. 1 stuk