2014-08-HKZB010198-KraaienhofHet Kraaienhof rond 1900

Graag uw opmerkingen en andere interessante informatie. Bezoek ons Forum .

Het Kraaienhof neemt een aparte plaats in in onze geschiedenis. Het was de woonplaats van de eerste heren van Zwijndrecht en Burcht. Het speelde een rol in vele militaire operaties, maar moest uiteindelijk verdwijnen door de opkomst van de "moderne tijd".
Reeds vanaf 1236 zou er een militaire versterking gestaan hebben op de grens tussen de laag gelegen poldergronden en de hoger gelegen dorpen. Een eerst vage omschrijving is er pas in 1445 toen Wouter van Kets, heer van Zwijndrecht en Burcht, zijn heerlijkheid, inclusief de woning, verkocht aan Jan Vilain: het was oud, maar was reeds een heel complex: een omwald huis op een hoogte met gevangenis en een hoofdzakelijk militaire functie en een lager gelegen huis waar de heer verbleef.
In 1545 werd het kasteel grondig hersteld. Tussendoor waren er verschillende oplapbeurten, afhankelijk van de financiële middelen die de heren ter beschikking hadden. In 1562 werd het hof beschreven als een schoon huis, omringd door brede grachten, een nederhof met huizen, schuren, stallen, boomgaarden, weiden, een dreef, een warande met konijnen en bossen, samen bijna 5,5 ha.
Met de opmars van Alexander Farnese tegen de stad Antwerpen in 1583 kreeg het domein een centrale militaire functie. De Antwerpenaren staken de dijk door en de Borgerweertpolder liep onder water. Het kasteel lag nu aan de rand van een enorme watervlakte. In 1584 werd het na beschieting door de troepen van Farnese veroverd. Antwerpen had het in brand gestoken en de Spanjaarden hadden het verder als garnizoensplaats gebruikt.
Op het einde van de 16de eeuw werd het goed eerst vermeld als Kraaienhof. Het werd gedeeltelijk opgelapt. Er bestond instortingsgevaar.
Jan Van Hove liet in 1607 beslag leggen op de heerlijkheid wegens onbetaalde schulden. Hij liet het Kraaienhof helemaal herstellen. Ook de onmiddellijke omgeving werd grondig aangepakt.

2014-08-HKZB010197-Kraaienhof-1880Het Kraaienhof. Pentekening rond 1770.

In 1637 werd het domein verhuurd aan de paters Jezuïeten van Antwerpen. De slag van Kallo (1638) bracht heel wat soldaten naar het Kraaienhof, die veel vernielden.
In 1667 werd de heerlijkheid verdeeld onder de twee zonen van de heer Jacomo Antonio Carenna. Het Kraaienhof werd toegevoegd aan de heerlijkheid Burcht. Het zou in 1678 hersteld zijn. Ook later werden verschillende werken uitgevoerd alhoewel tot het einde van de 18de eeuw de heren van Burcht zich slechts zelden lieten zien op hun domein.
Bij het begin van de Belgische onafhankelijkheid werd de Antwerpse citadel belegerd door Franse troepen, die om. in het Kraaienhof gelegerd werden met veel schade tot gevolg.

2014-08-HKZB010200-010202-KraaienhofLinks: Zicht op het Kraaienhof in de jaren dertig. Rechts: opvoering toneelstuk op het terrein van het Kraaienhof.

Het kasteel geraakte steeds verder in verval. In 1931 bleef er slechts een ruïne over. Het rijzige silhouet aan de Borgerweertpolder bleef gedurende jaren een indrukwekkend zicht. Het terrein was een bijzonder speelplein voor de kinderen.
In 1923 lag het kasteel op grondgebied Antwerpen en werd eigendom van Imalso. Er werd vruchteloos gepoogd om het te redden door het te laten opkopen door de stad of de provincie en in ere te doen herstellen. In 1947 werd het afgebroken. Symbolen van de "oude tijd" moesten plaats maken voor de symbolen van de "moderne tijd": industrie, een modern wegennet.

2014-08-GeopuntOverlayCraeyenhof2Situering Kraaienhof --- Popp kaart (+-1860): 1. Kraaienhof; 2. Spoorweg; 3. Weg op Suikerdijk, later spoorlijntje naar station Laar, nu doorgang onder E17. Recente kaart: A. E17; B. Oude Gentweg; C. School B.O. Antwerpen; D. Waterzuiveringsstation; E. Van Laere NV.

De site ligt nu begraven onder een meters dikke laag grond binnen de verkeerswisselaar van de E17.
De ouderen herinneren zich het kraaienhof nog levendig. De naam vinden we nog terug in nieuwe constructies: het nieuwe woonzorgcentrum te Burcht, een straat, een café.

Tekst: Chris Vander Straeten

Bronnen:
   VERELST D., Geschiedenis van Zwijndrecht en Burcht - deel 1, 166-182.
   Archief De Neuf, privéarchief.
Beelden:
   Prentenverzameling HKZB
   Geopunt.

Adres van onze vereniging: Heemkundige Kring Zwijndrecht Burcht, Kaaiplein 29, 2070 Zwijndrecht. E-mail: info@heemkundezb.be